Bobinaj, elektrik motorlarının, pompaların, jeneratörlerin ve trafoların içindeki bakır sargıların (bobinlerin) yeniden sarılması işidir. Halk arasında "motor sarımı", "motoru sardırmak" ya da "bobinajcıya vermek" diye de geçer. Motorun gövdesi, mili ve rulmanları çoğu zaman sağlamdır; arıza genellikle ısınma, nem ya da aşırı yük yüzünden sargının yalıtımının bozulmasından kaynaklanır. Bobinaj, motoru çöpe atmak yerine kalbini yenileyip yeniden çalıştırmaktır.
Sargı neden yanar?
Elektrik motorunun statorundaki bakır teller ince bir emaye (vernik) tabakasıyla kaplıdır. Bu tabaka yıpranınca teller birbirine değer, kısa devre olur ve motor ısınıp "yanar". En sık sebepler şunlardır:
- Aşırı yük: Motorun gücünün üstünde iş yaptırılması.
- Faz kaybı: Üç fazlı motorda bir fazın kesilmesi; motor iki fazla zorlanarak çalışır.
- Nem ve su: Özellikle pompalarda ve dış ortamdaki motorlarda.
- Soğutma sorunu: Tıkanmış fan, tozlanmış gövde, sıcak ortam.
- Gerilim dalgalanması ve sık dur-kalk.
Atölyede motor nasıl sarılır?
- Arıza tespiti: Usta, megger (izolasyon ölçer) ve ohm ölçümüyle sargının gerçekten yanıp yanmadığına bakar. Bazen sorun yalnızca kondansatör, rulman ya da bağlantı klemensidir.
- Bilgi alma: Eski sargı sökülmeden önce sarım adımı, tel çapı, sarım sayısı ve bağlantı şekli not edilir. İyi bir atölye bunu kayda geçirir.
- Sökme ve temizlik: Yanık sargı çıkarılır, oluklar temizlenir, stator sacları kontrol edilir.
- Yalıtım ve sarım: Oluklara yalıtım kâğıdı yerleştirilir, aynı kesitte emaye bakır telle bobinler sarılıp yerine oturtulur.
- Bağlantı ve bandaj: Uçlar bağlanır, bobin başları bağlanıp sabitlenir.
- Vernikleme ve fırınlama: Sargı vernikle doyurulur ve fırında kurutulur. Bu adım motorun ömrünü doğrudan belirler.
- Test: İzolasyon direnci, boşta akım ve mümkünse yük altında deneme yapılır.
Bobinajdan sonra motor eskisi kadar iyi olur mu?
Aslına uygun, doğru kesitte tel ve kaliteli vernikle sarılmış bir motor, çoğu kullanımda yeni motora yakın performans verir. Yanlış tel çapı ya da eksik sarım sayısı ise motorun daha çok ısınmasına ve verimin düşmesine yol açar. Bu yüzden atölye seçimi önemlidir: işini kayıt altına alan, test yapan ve garanti veren ustaları tercih edin.
Size yakın atölyeleri bobinaj firmaları sayfasında şehir ve ilçeye göre bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bobinaj ne kadar sürer?
Küçük motorlarda çoğu atölye işi bir-iki günde bitirir. Büyük motorlarda, özel tel gerektiğinde ya da fırınlama sırası beklendiğinde süre uzayabilir. Kesin süreyi atölyeye motoru gösterdiğinizde öğrenebilirsiniz.
Her motor sarılabilir mi?
Gövdesi, mili ve stator sacları sağlam olan hemen her motor sarılabilir. Sac paketi yanıp eridiyse ya da gövde çatlaksa sarım ekonomik olmayabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik işlerinde güvenliğiniz için ehil bir ustaya danışın.