İnverter arızaları: aşırı akım, aşırı gerilim ve ısınma hataları

İnverter, yani frekans konvertörü ya da hız kontrol cihazı, asenkron motorun hızını ve yol alma davranışını ayarlayan bir güç elektroniği cihazıdır. Pompa, fan, konveyör ve tezgâhlarda yaygın kullanılır. Cihaz kendini korumak için bir sorun algıladığında durur ve ekranda bir hata kodu gösterir. Kodların yazılışı markadan markaya değişir; bu yazıda marka bağımsız olarak hata türlerinin genel anlamını ve ilk bakılacak yerleri anlatıyoruz. Kesin kod karşılığı için cihazın kullanım kılavuzuna başvurmak gerekir.

Hata türleri ne anlatır?

• Aşırı akım: Motor ya da çıkış hattından cihazın taşıyabileceğinden fazla akım çekilmiştir. Mekanik sıkışma, çok kısa rampa, motor sargısında kısa devre veya kablo hasarı sebep olabilir.
• Aşırı gerilim: Cihazın içindeki ara devre (DC bara) gerilimi yükselmiştir. Genellikle motor yavaşlarken geri enerji verdiği için olur; şebeke gerilimi yüksekse de görülür.
• Düşük gerilim: Ara devre gerilimi gereken seviyenin altına inmiştir. Şebeke çökmesi, bir faz kaybı, gevşek klemens ya da besleme hattındaki aşırı gerilim düşümü sebep olabilir.
• Aşırı ısınma: Soğutucu veya iç sıcaklık sınırı aşmıştır. Fan arızası, tozlanma ya da pano havalandırmasının yetersizliği tipik nedenlerdir.
• Toprak kaçağı: Çıkıştaki bir fazdan toprağa akım kaçmaktadır. Motor sargı yalıtımının zayıflaması, kablo yalıtım hasarı veya nemli ortam akla gelen ilk ihtimallerdir.

Hata kodunu okurken şunu aklınızda tutun: kod çoğu zaman "arıza şurada" demez, "koruma şu nedenle devreye girdi" der. Örneğin aşırı akım hatası, motorun bozuk olduğu anlamına gelmeyebilir; sadece o anki yükün cihazın sınırını aştığını söyler. Bu yüzden hatayı sıfırlayıp tekrar denemeden önce nedenini aramak gerekir.

Sık görülen sebepler

Rampa süreleri: Hızlanma süresi fazla kısa ayarlanırsa motor yüksek akım çeker; yavaşlama süresi kısa ayarlanırsa motor jeneratör gibi davranıp ara devreye enerji basar ve aşırı gerilim hatası gelir. Büyük atalete sahip yüklerde (fan, volan, santrifüj) süreleri uzatmak çoğu zaman sorunu çözer.

Fren direnci: Hızlı duruş gereken uygulamalarda geri gelen enerjiyi ısıya çeviren fren direnci kullanılır. Direnç yoksa, değeri uygun değilse ya da bağlantısı kopmuşsa aşırı gerilim hatası sürekli tekrarlar.

Uzun motor kablosu: İnverterin çıkışındaki hızlı gerilim darbeleri uzun kablolarda yansıyarak sivri gerilimler oluşturur ve kablo kapasitesi nedeniyle ek akım doğurur. Bu da aşırı akım ya da toprak kaçağı hatasına yol açabilir. Uzun mesafelerde çıkış reaktörü veya filtre kullanımı üretici önerileri doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Fan ve soğutucu tozlanması: Soğutma kanalları toz ve yağ ile tıkandığında sıcaklık yükselir. Isınma hataları çoğunlukla yaz aylarında, pano içi sıcaklığın arttığı dönemlerde sıklaşır.

Besleme kalitesi: Şebekedeki ani dalgalanmalar, dengesiz fazlar veya aynı hatta çalışan büyük motorların devreye girişi ara devre gerilimini etkiler. Düşük ve aşırı gerilim hataları bazen sürücüden değil, besleme hattından kaynaklanır. Hatanın hep aynı saatlerde ya da aynı makine devreye girince gelmesi bu ihtimali güçlendirir.

Yanlış motor ayarları: Motor etiketindeki akım, gerilim ve frekans değerleri cihaza doğru girilmemişse koruma yanlış seviyede çalışır; gereksiz yere hata verebilir ya da gerçek bir aşırı yüke geç tepki verebilir.

İlk kontroller

Her türlü kontrolden önce enerjiyi kesin ve cihazın ara devresinin boşalması için üreticinin belirttiği süre kadar bekleyin; inverter içinde enerji kapalıyken bile bir süre gerilim kalabilir. Elektrikli cihaza müdahaleyi yetkili kişilere bırakın. Sonrasında şu adımlar işe yarar:

• Hata kodunu ve oluştuğu anı (çalışma, hızlanma, yavaşlama, boşta) kaydedin.
• Motor milinin elle rahat döndüğünü, yatak ya da yükte sıkışma olmadığını kontrol edin.
• Klemens bağlantılarının gevşek ya da yanık olmadığına bakın.
• Fan çalışıyor mu, soğutucu ve havalandırma açıklıkları temiz mi inceleyin.
• Rampa sürelerini yükün durumuna göre uzatmayı deneyin.
• Pano sıcaklığını ve besleme gerilimini kontrol edin.

Ne zaman servis gerekir?

Hata, bu kontrollerden sonra da sürekli tekrar ediyorsa; cihaz açılışta hemen hata veriyorsa; yanık kokusu, patlama sesi veya gözle görülür hasar varsa; sigorta tekrar tekrar atıyorsa servise başvurun. Bu belirtiler çoğu zaman çıkış güç modülünün ya da ara devre kondansatörlerinin zarar gördüğüne işaret eder. Ayrıca motoru ve kabloyu yalıtım açısından ölçtürmeden cihazı tekrar tekrar çalıştırmak, ikinci bir arızaya yol açabilir.

Servis süreci genellikle şöyle işler: cihaz incelenir, arıza tespit edilir, gerekirse onarım öncesi bilgi verilir, ardından onarım ve yük altında test yapılır. Servise giderken hata kodunu, çalışma koşullarını ve motor etiket bilgilerini yanınızda götürmek tespiti hızlandırır. Bir cihazı tekrar devreye almadan önce motor ve kablo yalıtımının da ölçülmesi, aynı arızanın tekrarını büyük ölçüde engeller.

Motor sargısına etkisi

İnverter arızası yalnızca cihazla sınırlı kalmayabilir. Aşırı akım motoru ısıtarak sargı yalıtımını yıpratır; uzun kabloda oluşan gerilim darbeleri de yalıtıma zaman içinde zarar verir. Toprak kaçağı hatası ise çoğu zaman motorun ya da kablonun yalıtımının zayıfladığının işaretidir. Bu nedenle tekrarlayan hata varsa motor yalıtımının ölçülmesi akıllıca olur. Motor sargı sorunları için elektrik motoru arızaları yazımıza da bakabilirsiniz.

İnverter onarımı ve ayar desteği için sürücü ve inverter hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İlgili rehber: Servo sürücü ve elektronik kart tamiri: tamir mi, yenisi mi?

Sık sorulan sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik işlerinde güvenliğiniz için ehil bir ustaya danışın.