Kaynak makinesi arızaları: ark tutmama, ısınma ve kart yanması

Kaynak makinesi atölyelerin, imalathanelerin ve şantiyelerin en çok çalıştırılan cihazlarından biridir. Sürekli yüksek akımla uğraştığı için ısınma, toz ve kablo yıpranması gibi sorunlar kaçınılmazdır. Bu yazıda hem klasik trafo tipi hem de inverter kaynak makinelerinde sık karşılaşılan arızaları, nedenlerini ve bakım önerilerini sade biçimde ele alıyoruz.

Trafo tipi ve inverter kaynak makinesi farkı

Trafo tipi makine, şebeke gerilimini büyük ve ağır bir trafoyla düşürerek yüksek akım elde eder. Yapısı basit ve dayanıklıdır; arızaları çoğunlukla sargı, anahtar veya doğrultucu diyot kaynaklıdır. Ağır ve hacimli olması, enerji verimliliğinin görece düşük olması ise dezavantajıdır.

İnverter makine ise şebeke gerilimini önce doğru akıma çevirir, sonra çok yüksek frekansla küçük bir trafodan geçirerek kaynak akımı üretir. Hafif, taşınabilir ve akım ayarı çok hassastır. Karşılığında içinde güç elektroniği kartı, yarı iletkenler ve soğutma fanı gibi daha hassas parçalar bulunur; bu yüzden toz, nem ve dalgalı şebeke gerilimine daha duyarlıdır.

Ark tutmuyor veya akım ayarı çalışmıyor

Elektrodu değdirdiğinizde ark oluşmuyorsa önce basit sebepleri eleyin:

• Şase kablosu: Kelepçenin parçaya temas ettiği yer boyalı, paslı veya gevşek olabilir. Temas yüzeyi temiz olmalıdır.
• Kablo ve fiş: Torç veya elektrot kablosunda kopma, ezilme ve yanık bağlantılar akımı keser.
• Elektrot ve gaz: Nemli elektrot kararsız ark verir; gazaltı kaynakta gaz akışı ve tel sürme düzeni de kontrol edilmelidir.

Bunlar sorun değilse ve makine panelinden akım ayarı etki etmiyorsa, ayar potansiyometresi, kontrol kartı ya da çıkıştaki güç elemanları arızalı olabilir. Akım ayarı yapılsa da çıkış sürekli aynı kalıyorsa genellikle ayar devresi bozulmuştur. Bunun tespiti yetkin bir teknisyen tarafından ölçümle yapılmalıdır.

Sigorta attırma ve aşırı ısınma uyarısı

Makine çalıştırıldığında hemen sigortayı atıyorsa, giriş tarafında kısa devre, doğrultucu diyot köprüsü arızası, güç elemanının delinmesi ya da sargı yalıtım sorunu düşünülür. Her yeniden denemede sigortayı büyütmek çözüm değildir; bu, hasarı büyütür ve kablo yangın riskine yol açar.

Makinede aşırı ısınma uyarısı (ışık veya ekran mesajı) görülüyorsa, termik koruma devreye girmiştir. Bu normal bir koruma olabilir: makine çalışma süresi (görev çevrimi) sınırını aşmıştır ve soğumaya ihtiyacı vardır. Ancak uyarı kısa çalışmadan sonra geliyorsa nedenler şunlar olabilir:

• Fan dönmüyor veya yavaş dönüyor (yağsız, tozlu ya da yanmış fan motoru)
• Hava giriş ve çıkışları tıkalı; içeride talaş, toz ve metal tozu birikmiş
• Soğutucu alüminyum yüzeyindeki ısı macunu kurumuş ya da güç elemanı gevşemiş
• Termik sensör hatalı

Kart yanması: IGBT ve MOSFET

İnverter makinelerde en pahalı arızalar güç kartında oluşur. IGBT ve MOSFET, akımı yüksek hızla açıp kapatan yarı iletken anahtarlardır. Bu elemanlar aşırı akım, aşırı ısınma, gerilim sıçraması veya hatalı sürücü sinyali ile bozulur. Yanma çoğunlukla patlama sesi, yanık kokusu ve kart üzerinde kararmış izlerle kendini gösterir.

Genellikle yalnızca yanan eleman değil, onu süren kart parçaları, dirençler ve sigortalar da hasar görmüştür. Bu yüzden sadece transistör değiştirmek tekrar arıza riskini doğurur; sürücü devresi ve çevre elemanların da kontrol edilmesi gerekir. Onarımın mı yoksa kart değişiminin mi daha mantıklı olduğu, makinenin gücüne ve kart bulunabilirliğine göre belirlenir. Maliyet de hasarın kapsamı ve parça durumuna göre değişir.

Torç ve şase kablosu sorunları

Kaynak makinesi arızalarının şaşırtıcı derecede büyük bölümü makinenin değil, aksesuarların kusurundan çıkar. Gazaltı torçta nozul, kontak ucu ve gaz difüzörünün aşınması, liner (tel kılavuzu) tıkanması, tel sürmeyi bozar. Kablo bağlantı uçlarındaki gevşeklik ısınmaya, erimeye ve düzensiz ark oluşumuna neden olur. Şase kablosunda kopuk iç teller bazen dışarıdan görünmeden akımı keser. Aksesuarlar yıpranmışsa değiştirmek çoğu zaman makine tamirinden çok daha ekonomiktir.

Jeneratörle kaynak yaparken dikkat edilecekler

Şantiyede veya elektriğin olmadığı yerde kaynak makinesini jeneratöre bağlamak yaygındır, ama bazı kurallar gerekir:

• Jeneratör gücü, makinenin çektiği güçten belirgin biçimde yüksek seçilmelidir; kaynak sırasında ani akım çekilir.
• Jeneratörün gerilimi ve frekansı kararlı olmalıdır. Dalgalı çıkış, özellikle inverter makinelerde kartları zorlar.
• Önce jeneratörü çalıştırıp çıkış gerilimini oturtun, sonra makineyi bağlayın; kapatırken bu sırayı tersine uygulayın.
• Jeneratörde toprak bağlantısı doğru yapılmalı, uzatma kablosu yeterli kesitte olmalıdır.

Bakım ve kullanım önerileri

• Makinenin içini periyodik olarak kuru basınçlı hava ile temizleyin (enerji kesikken).
• Fanı ve havalandırma yollarını kontrol edin; makineyi toz ve nemden koruyun.
• Görev çevrimi sınırını aşmayın; uzun kaynaklarda soğuma aralıkları verin.
• Kablo, kelepçe ve torçları aşınmaya karşı düzenli kontrol edin.
• Uzun uzatma kablosu ve düşük kesitli kablodan kaçının.

Güvenlik notu: Makinenin kapağını açmadan önce fişini çekin. İnverterlerdeki kondansatörler enerji kesildikten sonra bir süre yüklü kalabilir. Kart ve güç elemanı müdahaleleri yetkili ve deneyimli kişilerce yapılmalıdır.

Makineniz ark tutmuyorsa, ısınma uyarısı veriyorsa ya da kartı yanmışsa teşhis ve onarım için kaynak makinesi tamiri sayfamıza bakabilirsiniz.

İlgili rehber: Servo sürücü ve elektronik kart tamiri: tamir mi, yenisi mi?

Sık sorulan sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik işlerinde güvenliğiniz için ehil bir ustaya danışın.