Dalgıç pompa, kuyunun dibinde suyun içinde çalışan ve motoruyla pompası tek gövdede birleşen bir cihazdır. Gözümüzün önünde olmadığı için arızası da genellikle iş işten geçtikten sonra fark edilir: su gelmez, sigorta atar ya da pompa hiç tepki vermez. Çoğu zaman “yandı” denen durum, motor sargılarındaki yalıtımın bozulmasıdır. Bu yazıda yanmanın nedenlerini, öncesinde görülen işaretleri ve alınabilecek önlemleri anlatıyoruz.
Yanmadan önce görülen belirtiler
Pompalar çoğunlukla ani değil, kademeli bozulur. Şu işaretler dikkat edilmesi gereken uyarılardır:
- Suyun debisinin ya da basıncının zamanla düşmesi,
- Sigortanın veya termik rölenin sık sık atması,
- Pompa çalışırken panodaki akım değerinin normalden yüksek olması,
- Suyun kumlu, bulanık veya havalı gelmesi,
- Çalıştırma anında homurtu, ardından pompanın dönmeden susması.
Bunlardan biri görülüyorsa pompayı zorlamadan kontrol ettirmek, ağır bir arızayı önleyebilir.
Dalgıç pompanın yanmasının başlıca sebepleri
Kuru çalışma. Dalgıç motorlar, soğutulmak için çevrelerindeki suya güvenir. Kuyudaki su seviyesi pompanın altına düşerse motor ısınır ve sargılar kısa sürede zarar görür. Mevsimsel olarak seviyesi inen kuyularda en sık rastlanan sebep budur.
Kum ve çamur. Kumlu su, çark ve yataklara aşınma yapar; pompa zorlanır, akım yükselir. Aşınan mekanik parçalar sonunda motoru da etkiler.
Gerilim ve faz sorunları. Şebeke geriliminin düşmesi, yükselmesi ya da üç fazlı sistemde bir fazın kaybolması motoru aşırı akıma sürükler. Faz kaybında motor kalan iki fazla çalışmaya devam etmeye uğraşır ve hızla ısınır.
Kablo eki. Pompa kablosunun su altındaki ekleri, iyi yalıtılmamışsa nem alır. Kaçak akım oluşur, yalıtım direnci düşer ve motor sargısı zarar görür.
Sık dur-kalk. Çok kısa aralıklarla çalışıp duran pompa, her kalkışta yüksek akım çeker. Bu, ısınmayı artırır ve ömrü kısaltır.
Salmastra veya keçeden su alması. Motorun içine suyun girmesini engelleyen mekanik salmastra (keçe) yıprandığında motor gövdesine su sızar. Sargılar nemlenir, yalıtım bozulur ve kısa devre oluşur.
Pompayı kuyudan çıkarmak
Arızanın nedenini görmek için pompanın çıkarılması gerekir. Önce pano ve kablo kontrol edilir; yalıtım direnci ölçülerek kablonun mu motorun mu sorunlu olduğuna bakılır. Kuyudan çıkarma işi, boru ağırlığı ve kablo nedeniyle özenle yapılmalıdır; kablo sıyrılırsa yeni arıza doğar. Derin kuyularda vinç ya da çıkarma düzeneği gerekebilir.
Güvenlik notu: Elektrikli cihaza müdahaleden önce enerjiyi mutlaka kesin; pano ve motor kontrollerini yetkili bir elektrik teknisyeni yapmalıdır.
Sarım mı, yeni pompa mı?
Karar birkaç etkene bağlıdır:
- Pompanın yaşı ve aşınma durumu: Çark, yatak ve gövde sağlamsa sarım mantıklıdır.
- Hasarın kapsamı: Yalnızca sargı yanmışsa yeniden sarım yeterli olur; mil, yatak ve gövde de bozulmuşsa maliyet artar.
- Güç ve boyut: Büyük güçlü, pahalı pompalarda sarım genellikle daha ekonomiktir.
- Parça bulunabilirliği: Eski model pompalarda yedek parça zor olabilir.
Fiyat, motor gücüne, hasarın boyutuna ve değişecek parçalara göre değiştiği için kesin bir bedel söylemek mümkün değildir; bir servisin pompayı açıp bakması en sağlıklı yoldur. Sarım süreci hakkında genel bilgi için bobinaj nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Pompayı korumak için neler yapılabilir?
- Seviye flatörü veya elektrotlu seviye rölesi: Su seviyesi düşünce pompayı otomatik durdurur.
- Kuru çalışma rölesi: Akım ya da güç değerinin düşmesinden suyun bittiğini algılayıp enerjiyi keser.
- Faz koruma rölesi: Faz kaybı, faz sırası hatası, düşük ve yüksek gerilimde devreyi açar.
- Doğru ayarlı termik röle: Motor etiket akımına göre ayarlanmalı, “atmasın” diye yükseltilmemelidir.
- Kaliteli ek malzemesi: Su altı kablo ekleri uygun ek kitleriyle yapılmalıdır.
- Periyodik kontrol: Akım, debi ve yalıtım direnci zaman zaman ölçülürse sorun erken yakalanır.
Sonuç
Dalgıç pompa yanmalarının büyük bölümü önlenebilir nedenlerden doğar. Basit bir koruma rölesi, çoğu zaman pompa bedelinin çok altında bir yatırımla büyük zararı engeller. Pompanız arızalandıysa ya da yukarıdaki belirtileri görüyorsanız, pompa tamiri hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
İlgili rehber: Hidrofor arızaları: sık devreye girme, basınç düşmesi ve çözümleri
Sık sorulan sorular
Dalgıç pompa yandığını nasıl anlarım?
Su gelmemesi, sigortanın sürekli atması veya pompanın homurdanıp dönmemesi işarettir. Kesin tespit için yalıtım direnci ve sargı ölçümü yapılmalıdır.
Yanmış dalgıç pompa tamir edilebilir mi?
Mil, yatak ve gövde sağlamsa motor yeniden sarılarak pompa kullanıma döner. Hasar yaygınsa ya da pompa çok eskiyse yenisi daha mantıklı olabilir.
Kuru çalışmayı nasıl önleyebilirim?
Seviye flatörü ya da kuru çalışma rölesi takılırsa su bittiğinde pompa otomatik durur. Pompa, kuyu dinamik seviyesinin yeterince altına indirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik işlerinde güvenliğiniz için ehil bir ustaya danışın.